Projekt jest realizowany w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Wykonanie zadania wspiera Departament Pożytku Publicznego Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej

Termin realizacji zadania: I etap - 07.11.2005 – 31.12.2005
II etap – 01.01.2006 – 31.08.2006

Bezpośrednim realizatorem i koordynatorem zadania jest Stowarzyszenie „Edukator” w Łomży.
W pierwszym etapie realizacji projektu utworzyliśmy 4 miejskie Ośrodki Edukacji Przedszkolnej i Obywatelskiej w celu rozwiązywania problemów dzieci i rodzin wymagających pomocy społecznej. W drugim etapie realizacji projektu poprowadzimy łącznie 59 Ośrodków w 19 gminach ( w tym 55 ośrodków wiejskich i 4 miejskie).

Bezpośrednim adresatem zadania są rodziny miejskie zagrożone marginalizacją wynikającą z długotrwałego bezrobocia oraz wiejska społeczność lokalna.

Głównymi beneficjentami są dzieci w wieku 3-5 lat z Łomży, wychowujące się w rodzinach o trudnej sytuacji materialnej oraz dzieci z małych środowisk wiejskich, pozbawione szans na edukację przedszkolną i w związku z tym, równych szans rozwoju edukacyjno – społecznego i wychowania dla demokracji. Projekt rozszerzany jest na środowiska skupiające duże liczby dzieci bez dostępu do edukacji z przyczyn społecznych i ekonomicznych oraz kontynuowany w środowiskach wiejskich, gdzie działają placówki oświatowe Stowarzyszenia „Edukator”. Działania projektu skierowane są też do rodziców dzieci ze szczególnym uwzględnieniem kobiet wiejskich, kobiet długotrwale bezrobotnych, nauczycieli ze środowisk wiejskich, środowiska lokalnego oraz samorządów szczebla podstawowego. Dzięki wypracowaniu i zweryfikowaniu w procesie wdrażania nowatorskich rozwiązań oraz ich publikacji medialnej projekt będzie mógł być powielany i stosowany zarówno w środowiskach małych miast, jak i wsi, w których występuje problem nierówności szans edukacyjnych, nierespektowania szeroko pojętych praw człowieka i obywatela, a fundamentalne prawa dziecka są wciąż marginalnie traktowane.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że wzmocniona zostanie współpraca Ośrodków Edukacyjnych z jednostkami samorządowymi, instytucjami specjalistycznymi i innymi organizacjami w celu przeciwdziałania negatywnym zjawiskom społecznym, jakimi są:

• dziedziczenie biedy i niezaradności życiowej,
• marginalizacja i wykluczenie dużych grup dzieci, wychowujących się w rodzinach o trudnej sytuacji materialnej,
• nierówne szanse edukacyjne dzieci z małych środowisk wiejskich oraz z miejskich środowisk marginalizowanych.

Mamy także nadzieję, że dzięki bezpośredniej i medialnej promocji projektu znajdzie on naśladowców w wielu środowiskach całej Polski.

Identyfikacja problemu społecznego, na jaki odpowiada zadanie – Poważnym problemem społecznym jest brak formalnego zorganizowania różnorodnych, kompleksowych i wszechstronnych działań edukacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji obywatelskiej w miejskich środowiskach marginalizowanych społecznie oraz w małych środowiskach wiejskich. Z uwagi na fakt, że „Edukator” działa w środowiskach wiejskich oraz w środowiskach małych miast od blisko 6 lat, prowadząc szeroką działalność edukacyjną (od września 2005 roku realizuje edukację przedszkolną w 55 wsiach), ma doskonałe rozeznanie potrzeb tych środowisk.
Wnioski wynikające z bieżącej obserwacji są smutne i zatrważające. W samej Łomży występuje ogromny problem braku dostępu do edukacji przedszkolnej dzieci z rodzin ubogich, marginalizowanych i patologicznych. Skalę tego problemu w mieście, w którym funkcjonuje 9 przedszkoli publicznych i 2 niepubliczne obrazują poniższe dane.
Wg informacji uzyskanej z Urzędu Miejskiego w Łomży zameldowanych jest 1725 dzieci w wieku 3-5 lat. Do przedszkoli uczęszcza 551 dzieci (31,94%). Z danych uzyskanych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wynika, że w 164 rodzinach objętych pomocą finansową MOPS, wychowuje się 151 dzieci do 5 roku życia. Dla tych rodzin barierą nie do pokonania jest tragiczna sytuacja materialna, długotrwałe bezrobocie obojga rodziców oraz ich życiowa niezaradność. Stowarzyszenie Edukator” podejmowało wcześniej próby wspomagania dzieci z takich rodzin, jednakże nasze działania były przysłowiową kroplą w morzu potrzeb.
W większości wsi naszego regionu nie ma żadnej placówki edukacyjnej, czy kulturalno – oświatowej. Bardzo niska wobec tego jest świadomość obywatelska w zakresie szeroko rozumianych praw człowieka i obywatela, niska jest aktywność społeczna, samoograniczane są podstawowe potrzeby społeczne.
Ponadto okazało się, że zaproponowany przez Stowarzyszenie system edukacji, realizowany od września 2005 na terenach gmin wiejskich jest niewystarczający. Rodzice dzieci wiejskich objętych edukacją przedszkolną wręcz błagają o zorganizowanie - jak to określają - „prawdziwego przedszkola”. Deklarują przy tym pracę własną na rzecz ośrodka i dożywiania dzieci.
Przedstawiciele wielu samorządów wnioskują o kontynuowanie pracy Ośrodków deklarując jednocześnie wsparcie naszej inicjatywy w formie ponoszenia kosztów utrzymania lokali (ogrzewanie, energia, woda), w których będą funkcjonować Ośrodki Edukacji Przedszkolnej.
Nauczyciele zatrudnieni w ogniskach edukacji przedszkolnej zgłaszają problemy ogromnych dysproporcji w poziomie rozwoju i dojrzałości emocjonalnej dzieci, pozbawionych dotychczas możliwości edukacji. Pojawia się zatem potrzeba przeprowadzenia naukowej diagnozy tego problemu. W ramach projektu grupa dzieci przyjętych do Ośrodków miejskich zostanie przebadana przy przyjęciu do ośrodków i na zakończenie programu. Wyniki badań pozwolą na dokonanie analizy rozwoju i dojrzewania emocjonalnego dzieci.
Brak dostępu do korzystania z opieki i edukacji przedszkolnej oznacza pozbawienie dziecka i jego rodziców możliwości skorzystania z kompleksowej pomocy psychologiczno – pedagogicznej m. in. w zakresie działań diagnostycznych, mediacyjnych i interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych, rozwijania umiejętności wychowawczych, wsparcia w rozwiązywaniu problemów społeczno-bytowych oraz w działaniach wyrównujących szanse edukacyjne dzieci, a także wiedzy o zapisanych prawach dziecka i obywatela.
Istnieje zatem pilna potrzeba podjęcia natychmiastowych, kompleksowych i długofalowych działań z uwzględnieniem profilaktyki społecznego wykluczenia, adresowanych do dzieci miejskich, pozbawionych możliwości uczęszczania do przedszkoli, z powodu trudnej sytuacji materialnej rodziców. Istnieje również konieczność kontynuacji działań już podjętych, skierowanych do dzieci wiejskich, objętych edukacją przedszkolną w Ośrodkach Stowarzyszenia prowadzonych od września 2005.
Powołane przez Stowarzyszenie Ośrodki Edukacji Przedszkolnej i Obywatelskiej, dysponujące kadrą specjalistów współpracujących z najbliższą rodziną dziecka, dokonują diagnozy tych środowisk, co pozwala na organizowanie i prowadzenie różnorodnych form pomocy psychologicznej, pedagogicznej, socjalnej, prawnej, w zależności od rzeczywistych potrzeb dziecka i jego najbliższego otoczenia. Zarówno do dzieci, jak i do rodziców adresować będziemy różnorakie formy pomocy oraz działań, mające na celu wykreowanie społecznej zaradności beneficjentów projektu.
W roku szkolnym 2005/2006 zorganizowaliśmy 55 Wiejskich Ośrodków Edukacji Przedszkolnej i Obywatelskiej. W opinii społecznej jest to niemal rewolucja edukacyjna w środowiskach wiejskich. Mamy świadomość, że nasza pomoc nie zaspakaja nadal istniejących, ogromnych potrzeb w tym zakresie. Jednak zważywszy na fakt, że województwo podlaskie ma najniższe w kraju wskaźniki udziału dzieci wiejskich w edukacji przedszkolnej, nasza inicjatywa ma kapitalne, trudne do przecenienia znaczenie. Dlatego też projekt nasz przewidywany jest jako długofalowa kontynuacja pomocy i edukacji.

Aktywność adresatów przy realizacji zadania
Stowarzyszenie „Edukator” od września br. prowadzi ogółem 27 placówek oświatowych, w tym 23 wiejskie szkoły, które zostały uratowane przed groźbą likwidacji dzięki ogromnemu zaangażowaniu społeczności lokalnych. Obecnie placówki te w znacznym stopniu spełniają rolę lokalnych ośrodków wspierania aktywności społecznej i gospodarczej. W ciągu pięciu lat działalności nauczyciele i mieszkańcy wsi będących siedzibami szkół Stowarzyszenia „Edukator” uczestniczyli w wielu działaniach na rzecz rozwoju lokalnego, osiągając znaczące wyróżnienia i nagrody ogólnopolskie. Należy do nich także I nagroda w IV edycji Konkursu Pro Publico Bono, organizowanego pod patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich. Bardzo ważną rolę w umacnianiu środowiskowej działalności szkół Stowarzyszenia odegrały działania objęte programami grantowymi Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W toku realizacji projektu w ramach Konkursu Małych Grantów Ambasady USA w Warszawie zrodziła się inicjatywa powołania przy Zarządzie Stowarzyszenia „Edukator” Ośrodka Promocji Wiejskich Inicjatyw Obywatelskich, który realizuje działania na rzecz integracji i koordynacji działań edukacyjnych, społecznych i kulturowych wszystkich 23 placówek.
Szkoły Stowarzyszenia działają w małych wioskach województwa podlaskiego, warmińsko – mazurskiego i mazowieckiego. Mieszkańcy tych terenów podjęli wysiłek samodzielnego ratowania szkół, co rozwinęło wśród nich umiejętność wspólnego, praktycznego działania. Dotychczasowe działania w tej dziedzinie wskazują, że społeczeństwo chętnie angażuje się w pracę na rzecz rozwoju lokalnego, dając gwarancję dobrego i właściwego wykorzystania uzyskanej pomocy. Nauczyciele tych szkół, w znacznie szerszym zakresie niż w szkołach publicznych, angażują się na rzecz swojego lokalnego środowiska i z powodzeniem wypełniają rolę liderów lokalnych. Ma to ogromne znaczenie wobec skali problemów gospodarczych i społecznych dotykających społeczności wiejskie. Przedkładany projekt jest elementem systemowego działania Stowarzyszenia na rzecz promowania aktywności i solidarności społecznej, rozwoju obszarów wiejskich i umacniania postaw prospołecznych. Bazuje też na dorobku projektu realizowanego w ramach konkursu Małych Grantów Ambasady USA w Warszawie pt.: „Aktywność mieszkańców wsi drogą do społeczeństwa obywatelskiego”. Stałymi partnerami Stowarzyszenia w działaniach na rzecz społeczności wiejskiej są lokalne samorządy. Porozumienia z władzami samorządów lokalnych dotyczą m.in. pomocy w utrzymywaniu odpowiednich do realizacji zadania lokali
Pracujący w szkołach i przedszkolach „Edukatora” nauczyciele, dzięki ogromnemu zaangażowaniu przy realizacji dotychczasowych projektów, stali się lokalnymi liderami społecznymi. Deklarują gotowość podjęcia kolejnego wyzwania i aktywnie uczestniczą w przygotowaniu organizacyjnym do realizacji zadań niniejszego projektu. Rodzice i opiekunowie dzieci wyrazili ogromną chęć korzystania z przewidywanych w projekcie form wsparcia dla swoich dzieci, siebie i rodzin oraz zadeklarowali aktywny udział w realizacji projektu, a podczas zajęć z dziećmi pomoc opiekuńczą, porządkową, transportową. Deklaracje wsparcia i pomocy w realizacji zadań projektu uzyskaliśmy również z Urzędu Miasta Łomży i Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej /dokumenty w załączniku nr 11/.
Doświadczenia z tego projektu będą wykorzystywane w dalszej działalności Stowarzyszenia na rzecz budowania i wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, wspierania działań inicjowanych przez organizacje pozarządowe w zakresie realizacji zadań publicznych oraz w celu wspierania oddolnych inicjatyw społecznych i szerzenia edukacji obywatelskiej w małych i ubogich środowiskach.

Cele szczegółowe projektu:

1. pomoc w wyrównywaniu szans edukacyjnych dzieci 3-5-letnich z miejskich rodzin dotkniętych ubóstwem oraz z terenów wiejskich, (gdzie nie ma w formie zorganizowanej systematycznych zajęć edukacyjno – rozwojowych), poprzez kontynuowanie pracy Wiejskich Ośrodków Edukacji Przedszkolnej i Obywatelskiej oraz powołanie takich Ośrodków na potrzeby dzieci miejskich, pozbawionych możliwości uczęszczania do przedszkoli z przyczyn społecznych (program zakłada ścisłą współpracę nauczycieli z dziećmi, rodzicami, władzami oświatowymi i specjalistami na zasadach interdyscyplinarnej wiedzy, praktyki, znajomości specyficznych metod nauczania, procedur współpracy, itp.);
2. kształtowanie u dzieci właściwych wzorców i postaw społecznych dzieci o trwałym charakterze poprzez udział w zajęciach Ośrodka. Projekt zwraca szczególną uwagę na problem małych dzieci pozbawionych szans właściwej i stosownej do wieku edukacji, a więc najbardziej zagrożonych dyskryminacją, przejmowaniem szkodliwych postaw i negatywnych wzorców. Program działania Ośrodków opracowany w sposób kompleksowy i wszechstronny stanowić będzie fundament realizacji działań zmierzających do społecznej zaradności w życiu dorosłym.;
3. stworzenie możliwości wczesnej interwencji i wspomagania rozwoju dziecka we współpracy z poradniami specjalistycznymi poprzez właściwą diagnozę dzieci i ich rodzin, przeprowadzoną w Ośrodkach. Elastyczna( pod względem czasu zajęć, liczebności grupy, zróżnicowania grupy pod względem wieku dzieci, form kontaktu z rodzicami) – organizacja edukacji w odizolowanym i ubogim środowisku wymaga od prowadzącego umiejętności łączenia działań pedagogicznych z edukacją kulturalną, pomocą społeczną, profilaktyką, edukacją prawną itp.;
4. pomoc małym społecznościom lokalnym w pobudzaniu aktywności obywatelskiej w oparciu o własne siły i zasoby oraz kształtowanie umiejętności animowania rozwoju środowiska poprzez wskazanie praktycznych działań nastawionych na rozwijanie na umiejętności rozwiązywania problemów lokalnych;
5. wspomaganie wychowawczej funkcji rodziny, zapobieganie dysfunkcyjnym zachowaniom dzieci, doskonalenie ich umiejętności z zakresu komunikacji społecznej poprzez pomoc psychoedukacyjną dla rodziców i konsultacje specjalistyczne prowadzone przez pedagoga, psychologa, logopedę;
6. edukacja obywatelska w zakresie znajomości praw człowieka i obywatela, praw dziecka, miejsca kobiet we współczesnym życiu publicznym poprzez kontynuację cyklu szkoleń i warsztatów dla lokalnych społeczności z uwzględnieniem rodziców i opiekunów dzieci oraz lokalnych liderów;
7. przygotowanie do nowatorskiej formy pracy wiejskich i miejskich nauczycieli oraz wolontariuszy i przeszkolenie ich w zakresie promowania aktywności i solidarności społecznej, szeroko pojętych praw i wolności obywatelskich, praw dziecka, aktywizacji kobiet w życiu publicznym, wyrównywania szans, profilaktyki społecznego wykluczenia - poprzez warsztaty tematyczne i trening umiejętności przekazywania zdobytej wiedzy w określonym środowisku;
8. stworzenie szansy rozwoju zawodowego dla wiejskich nauczycieli w zakresie stosowania niekonwencjonalnych metod edukacyjnych poprzez prowadzenie zajęć według specjalnie opracowanych autorskich scenariuszy oraz umiejętności samokształcenia i umiejętności związanych z edukacją dorosłych;
9. Stowarzyszenie „Edukator” w Łomży znacznie rozszerzy swoje możliwości działania na rzecz pomocy społecznej wobec problemów dzieci, rozwoju obszarów wiejskich w dziedzinie wspierania inicjatyw obywatelskich oraz promowania uzupełniającej działalności mieszkańców wsi. Doświadczenie zdobyte w dotychczasowej, sześcioletniej pracy edukacyjnej na terenie małych wsi, zaufanie ich mieszkańców oraz liczny krąg lokalnych partnerów społecznych gwarantują dobre efekty podejmowanych w tej mierze działań. Zorganizowana forma opieki przedszkolnej i obywatelskiej da możliwość kompleksowych rozwiązań odnoszących się do wczesnej edukacji dziecka w celu zapewnienia mu pełnego i harmonijnego rozwoju z poszanowaniem jego godności i podmiotowości.
   Realizacja projektu stanowić będzie w środowiskach marginalizowanych szeroką i trwałą popularyzację praw człowieka i obywatela – szczególnie praw dziecka oraz bezpośredni przykład praktycznej konsolidacji całego środowiska na rzecz jego społecznej i obywatelskiej aktywności.

Zadanie będzie realizowane w ramach działalności nieodpłatnej pożytku publicznego zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

Trwałym rezultatem projektu będzie rozwinięcie i umocnienie w działaniu wyodrębnionego zespołu zadaniowego Stowarzyszenia „Edukator”, przygotowanego do prowadzenia ustawicznej działalności edukacyjnej i doradczej w środowiskach wiejskich. Zespół ten będzie wyposażony w niezbędny sprzęt oraz łączność internetową. Nauczyciele wiejskich szkół i przedszkoli miejskich, będąc blisko społecznych problemów i znając uwarunkowania i procedury uzyskiwania wsparcia, będą mogli efektywnie wspomagać mieszkańców swoich środowisk w pozyskiwaniu odpowiedniej pomocy.
Wykreowana dzięki realizacji projektu nowa jakość i obszar działania Stowarzyszenia będą inspiracją do prowadzenia ustawicznej pracy edukacyjno – doradczej w sieci prowadzonych placówek, z realną możliwością tworzenia nowych projektów i aplikacji, a także pozyskiwania w ten sposób dalszych środków pozabudżetowych.